Vishvakarma Issue

srb-sLkqIvfn

Bgvfn ivsLvkrmf jI

rqn rIhl

Bgvfn ivsLvkrmf jI kOx hn ? ikQy hn ? ienHF svflF df Au-wqr iksy kol vI nhIN hY . nf hI iksy ivdvfn kol hY . nf hI iksy pYgMbr kol hY . nf hI iksy irsLI-munI, sfDU-sMq, mhfqmF, gurU, pIr kol hI hY . smfjvfdI kihMdy hn ik ivsLvkrmF vrgI koeI sLkqI hY hI nhIN . AunHF df isQFq hY ik ijvyN rgV nfl awg bldI hY . iesy qrHF ivroDI iDrF jd iml jFdIaF hn qF kuwJ hor vfprdf hY . kudrq df vI ieho hI kfnUMn hY ik mnuwK pMj qwq df puwqlf hY . iewk qwq dUjy dy ivruwD huMdf hY ijvyN awg aqy pfxI . Bgvfn ivsLvkrmf jI ny aijhy pMj qwq iewkTy krky ies dunIaF df afrMB kIqf hY . dunIaF dy sfry Drm AusdI hoNd nUM qF dsdy hn pr Auh kOx hY, ikQy hY ? ies bfry kuwJ nhIN jfxdy . AunHF dI sLkl bfry koeI do rfvF nhIN hn . vydF qoN lYky sRI gurU gRMQ sfihb qwk sfry gRMQ AusdI sLkl isrP cfnx hI dsdy hn . ieslfm mjHb ivwc Auh hjLrq muhMmd sfihb jI nUM kohqUr prbq Au-wpr iewk iqwKI cfnx dI Dfr vFg sfhmxy ho ky kurfin-sLrIP jI Kud ilKvf ky gey hn . eIsfeI mq dy syNt pfl jo jIss krfeIst qoN pihlF hoey hn aqy AunHF jIss krfeIst jI dy avqfr Dfrn bfry BivwKbfxI vI kIqI sI, bfeIbl ivwc ilKdy hn ik asIN sfry cfnx dy hI DIaF puwq hF . dunIaF dy swB qoN pihly dfrsLink gRMQ cfr vyd vI ieho Aucfrdy hn ik pRmfqmF df koeI srUp nhIN Auh inrf cfnx hI cfnx hY . isKI mUl-mMqr anusfr dunIaF nUM bxfAux vfly dI sLkl gurU nfnk dyv jI nUMjpjInUM sfihb ivwc vI Aucfrdy hn ik Auh nUMajUnI sYBMnUM Bfv Auh inrf cfnx hI hY . ieQy asIN afpxy afp nUM iewk svfl puwCdy hF . kI puwqr afpxy bfp nUM jMmdf vyKdf hY ? nhIN, iblkul nhIN . pr jykr bfp ilK ky rwK jfvy ik Auh ies smyN aqy ies qrIk nUM jMimaF sI qF puwqr nUM bfp dy jnm qrIk df pqf lwg skdf hY . Bgvfn ivsLvkrmf jI dy ies dunIaF ivwc avqfr Dfrn vkq asIN qF ies dunIaF ivwc hfjLr nhIN sI pr sfnUM AunHf dy srUp aqy AunHF dy AupdysLF bfry asIN gRMQ pVHky hI jfx skdy hF . ies lyK ivwc Bgvfn ivsLvkrmF bfry jo vI gRMQF ny afiKaf hY sLfml kIqf hY .

nUMivsLvfkrmfnUM sLbd sMsikRq BfsLf df hY . ies df Bfv nUMjo dunIaF nUM bxfAux vflf hYnUM . iewklI dunIaF nUM bxfAux vflf qF rwb nhIN ho skdf ikAuNik gurU nfnk dyv jI ny nUMjpjInUM sfihb jI dI iewkIvIN pOVI ivKy Aucfiraf hY: pfqflf pfqfl lK agfsf afgfs .

AunHF nUM iPr iksy hor ny bxfieaf hY . irwg vyd asLtk dy CyvyN aiDafie ivwc iewk mMqr aMikq hY,

ivsLvkrmF ivsLv dy voh mhF ansfh,

Bfv Bgvfn ivsLvkrmF jI sMsfr dy sfry dyviqaF qoN vwzy hoey hn . sMsikRq ivafkrx nUMvih brIhI smfsnUM ivwc hyT iliKaf mMqr drj hY .

MivsLvkrq sMn krm ivafpfro isMgfsf ivsLvkrmf

Bfv dunIaF dI Au-wqpqI krky AunHF dI pflxf krn vfly ivsLvkrmf jI hI hoey hn . vydF aqy purfxf dy aijhy mMqr qF isrP ivsLvkrmF jI nUM ies dunIaF dy sfjx dy ijMmyvfr dsdy hn . pr ‘ivsLvkrmf purfx' ivwc iewk ardfs hyT ilKy dI qrHF aMikq hY;

‘afid purK ivsLvkrmf jI, vrft rUp bnfey .'

ieh mMqr dsdf hY ik ivsLvkrmf jI isrP cfnx dI qrHF hI hn . AunHF df koeI srUp nhIN hY . dunIaF dy mn ivwc rwb df sMklp isrP dunIaF nUM bxfAux vflf hI hY . iesy krky dunIaF rwb nUM isrP ieh iewko dunIaF bxfAux vflf hI smJdI hY ikAuNik AunHf df igafn sImq hY . vrqmfn ivwc ivigafn ny lwKF hjfrF pulfV lwB ley hn . AunHF sfiraF nUM bxfAux vfly vI ivsLvkrmf jI hI hn ijnHF nUM jwg isrP dunIaF bxfAux vflf krky jfxdI hY . ieh bRihmMz vI iewk vwKrI dunIaF hY . ivigafn ny lwBy sfry pulfV vI iewk vwKrI dunIaF aKvfAu-dI hY . ijvyN sUrj cMd, isqfry, imlkIvy aqy mfr pulfV afid vI sfry Ausy ivsLvkrmf jI dy hI bxfeO hoey hn . sfnUM Bgvfn ivsLvkrmf jI nUM rwb, awlf, jF gOz ikAN mMnxf cfhIdf hY Auh qusIN awgy iliKaf pVHky afpy hI smJ jfEgy .

sfry hI irsLIaF-munIaF, BgqF, pIrF pYgMbrF, qpI-qpIsLrF ny ies sMsfr dI AuqpqI bfry kuwJ nhIN iliKaf . Aus rcnhfr Bgvfn dI lIlf bfry koeI vI vrnx nhIN kr skdf . Xujr vyd ivwc Aucfrn hoieaf hY aqy gurU nfnk dyv jI vI Aucfrdy hn :

“eykf mfeI jugiq ivafeI iqin cyly prvfx ..”

BfvyN iesL isRsLtI dy krqf-Drqf, bRhmf, ivsLnUM aqy isLv ieh iqMny hI hn pr iPr vI ieh sfrI isRsLtI Aus rcnhfr dy hukm aMdr hI cldI hY . gurU jI PrmfAuNdy hn:

‘nfiB kmil qoN bRhmf Aupjy vyd piVA muK kT svfr .'

ieh bRhmf vI iewk nfBI qoN hI pRgt hoey hn . gurbfxI mnuwK nUM smJfAudI hY ik rcnhfr pRBU afpxI mrjI nfl bfjLIgr vfgUM ies sMsfr dI sfrI rcnf nUM rc lYNdf hY aqy jdo vI Ausdf idl krdf hY Auh afpxI mrjLI anusfr rcnf smyt lYNdf hY aqy iPr kwl-m-kwlf hI afpxy rMg ivwc msq rihMdf hY .

kfT kI puwqrI ikaf kry bprI iKlfvn hfro jfxy ..

jYsf ByK krfvy bfjLIgr Auh qYsy hI sfj afxy ..

aqy

bfjLIgr zMk bjfeI sB Klk qmfsLy afeI .

bfjLIgr suaFg skylf afpxy rMg rvy akylf .

khfxI ies qrHF hY ijvyN Xujr vyd aiDafie 13, slok 58 ivwc iliKaf hY ik jd rwb dy Bfv ivsLvkrmf jI dy mn afeI ik Auh hux dunIaF sfjy qF Ausny afpxy hwQF dIaF qlIaF nUM milaf aqy iewk Cflf ho igaf . Ausny iPr Aus Cfly nUM PyNh idwqf qF bRhmf jI pYdf ho gey . rwb ny bRwhmf jI nUM afiKaf ik Auh AunHF nfl sLfdI kry . qF bRhmf jI ny nUMjgq jnxInUM afK ky nFh kr idwqI . ies pRiqikiraf qy rwb ny bRhmf jI nUM Bsm kr idwqf . iPr iesy qrHF ivsLnUM jI nUM kIqf aqy iPr aijhf hI jd Boly nfQ isLv jI nUM rwb ny afiKaf qF Boly nfQ ny bynqI kIqI ik hy jgq jnxI, mYN qyry nfl iks qrHF sLfdI kr skdf hF . qUM myrI mF ey aqy afiKaf hy jgq jnxI qusIN myry vFg pihlF vI iksy nUM Aupjfieaf hY . rwb ny Au-wqr idwqf hF bRhmF aqy ivsLnUM jI nUM pr AunHF myrf kihxf nhIN mMinaf aqy mYN AunHF nUM Bsm kr idwqf . Boly nfQ jI ny jgq jnxI nUM iPr bynqI kIqI jykr qusIN AunHF nUM surjIq kr dyvoN qF asIN iqMny afp jI nfl sLfdI kr lvFgy . rwb ny iesy qrHf hI kIqf aqy iPr iqMnF ny hI rwbI srUp pqnIaF srsvqI, lksLmI aqy pfrbqI nfl sLfdI krf leI . vydF ivwc qF dunIaF df afrMB hoieaf iesL qrHF iliKaf hY . irg vyd dy aiDafie Cy, kFZ iewk ivwc ieh mMqr aMikq hY:

ivsLvkrmf ivsLv dy voih mhf aMsLf .

Bfv jo vI sMsfr ivwc jIv-jMqU hY Auh sfry ivsLvkrmf jI dI ikRpf duafrf hI pYdf hoey hn . pdm purfx ivwc aMikq hY:

sRI ivsLvkrmf nom iKaF, ivaF nmoN-nmoN punf-pn .

Bfv bRhmf ivsLnUM, isLv jI ienHF iqMnF dI afqmf nUM bRhm iliKaf hY aqy ikhf hY ik Aus ivsLvkrmf ENkfr nUM mYN vfr-vfr nmskfr krdf hF . irgvyd aiDafie 10 aqy mMqr 4 ivwc Aucfiraf igaf hY;

nqM ivdfQ Xiemf jjfn anXq Xusmfky aMqrM bBUv ..

nI hfryx pRfivRq jlpjfcf suiqRpf AukQ sLfmmuc crMiq .

Bfv ies sfry sMsfr dI rcnf krn vfly ivsLvkrmF jI hI hn . eIsfeI mwq anusfr dunIaF nUM afdm aqy eIv qoN bxI dwsI geI hY . pr ajokf ivigafn dunIaF dI AuqpqI nUM ivkfsvfd (Evolutionism) hI kihMdf hY . jrmn lyKk mYkrYgr qF ilKdf hY ik irgvyd ivwc qF Bgvfn ivsLvkrmf jI nUM srbdrsI Bfv swB ivwc ivafpk dwisaf hY . ies kQn bfry jrmn lyKk mYkrYgr ny afpxI pusqk ,ihstrI afP df vwrlznUM ivwc iliKaf hY ik Bgvfn ivsLvkrmf jI dy nON jnm aqy nON hI nfm hn ijvy; ivrfl, rudr, krq, aKor, bRihspq, qwq, mhF, Bojn aqy sMdbf afid . jOn rfbrts ny afpxI pusqk “ivsLvkrmf aYNz ihj jnrysLn” ivwc ies sfry hI sMsfr nUM isLMgfrn vflf Bgvfn ivsLvkrmf jI nuM pihlf mnuwK mMinaf hY . lyKk ny ‘pihlf mnuwK' ilK ky prmfqmF dI bVI hI qOhIn kIqI hY .

jd rwb dunIaF nUM afpxI mrjI nfl vsf lYNdf hY qF Auh ivroDI iDrF nUM AupjfAudf hY . ijvyN swc aqy JUT, nykI aqy bdI, Drm aqy aDrm aqy aijhO hor anykF hI ivroDfBfs (Paradox) hn ijMnHF ivwc Ausny dunIaF bMnH ky rwKI hoeI hY . ijhVy lok swq krm krdy hn Auh Aus ivwc lIn ho jFdy hn ijhVy kukrm krdy hn Auh ies curfsI lwK jUn ivwc Btkdy iPrdy hn . jd vI dunIaF ivwc bdIaF aqy pfp vwD jFdy hn aqy dunIaF afphudrI ho jFdI hY qF dunIaF nUM sfvF krn leI rwb mnuwK df Bys Dfr ky afp dunIaF ivwc afAuNdf hY qF sfry kMmf nUM rfs krky iPr qur jFdf hY . Auh iensfnI jfmy ivwc avqfr Dfrdf hY . TIk aijhI hI siQwqI Bgvfn ivsLvkrmf jI dI avqfr Dfrn dI hY . sRI gurU rfmdfs jI nUMafsf dI vfrnUM rfhIN Aucfrn krdy hn;

hr jug-jug Bgq Aupfieaf pYj rwKdf afieaf rfmrfjy ..

hrnfks dust hr mfiraf pRihlfd qrfieaf ..

aYhMkfrIaF inMdkF ipT dy nfm dyv muK lfieaf ..

jn nfnk aYsf hr syivaf aMq ley Cuzfieaf ..

Bgvfn ivsLvkrmf jI ny bRhmf, ivsLnUM aqy isLv jI nUM pRgtfieaf aqy AunHF vfsqy Kfx-pIx, rihx sihx, pihnx aqy surwiKaf vfsqy sfj sfmfn iqafr kIqf . bRhmf jI nUM AunHF bRhmpurI bxf ky idwqI, ivsLnUM jI nUM AunHF ny ibkuMTpurI bxf ky idwqI , sony dI lMkF bxfeI, ikRsLn Bgvfn vfsqy smuMdr dy hyTF asLtDFq dI duafrkfpurI bxf ky idwqI, sRI nfm dyv aqy sudfmy vfsqy mihl bxfey, aqy AuVIsf ivwc nUMieMdr zuMmxfnUM rfjy nUM vI rfj-mihl bxf ky idwqy . jd iPr dunIaF ivwc pfpF dI Brmfr ho geI qF dunIaF nUM KusLhfl aqy afbfd krn vfsqy afp ies dunIaF ivwc avqfr Dfiraf aqy ivsLvkrmf jI nfm rKvfieaf .

mhF Bfrq gRMQ dI pihlI poQI dy 92 vyN aiDafie ivwc aTfeIvF slok hyT ilKy dI qrHF hY;

ibRhspqysq vrwsqRI bRhm vfidnI .

Xogskqf jgqidRqsnmskqf ivkrqEuq .

pRBfssj q BfrEf vsLnfmsLtsj ..

ivsLvkrmf mhfBfgo jMgey isLlp pRjfpiqh .

krqf isLlp shsRfxF iqRdsLfnFc vripkih ..

Bfv ibRhspqI jI dI BYx Bvnf jI ijhVy sfrIaF hI iesqrIaF ivwcoN suMdr, aqy Xog iswDI vflI iesqrI Bvnf jI dy gRih ivKy avqfr Dfiraf . mrIic irsLI jI dI puwqrI ijsdf nfm aqrUpf sI aqy Auh aMgrf irsLI dI Drm supqnI sI . Auh ibRhspqy gurU aqy Bvnf jI dy mfqf ipqf sn . aMgrf irsLI jI Bgvfn ivsLvkrmf jI dy nfnf jI sn . pRBfs vsU jI Drm nfmI irsLI jI dy spuwqr hoey hn . prBfs irsLI jI igafn aqy ivigafn aqy qpwisaf dy sfDnf ivwc bhuq inpuMn sn . bRhm irsLI hox krky sfry irsLI-munI afp jI df bhuq siqkfr krdy sn . sMjog nfl AunHF dI sLfdI ibRhspqI jI dI BYx Bvnf nfl hoeI . Bvnf jI vI bhuq pVHy ilKI vwzI ivdvfn sI bRhm igafn hox krky hI ienHF dy muKVy Au-wqy ielfhI joq Jlkf mfrdI sI . iehI kfrn sI ik Auh sfiraF nfloN suhxI aqy sunwKI iesqrI sI aqy AunHF nUM vrwsqRI Bfv bhuq hI rUpvfn igixaf igaf hY . Auh afp Xog ividaf ivwc bhuq irwDIaF iswDIaF Kwt cuwkI sI aqy bhuq sfry irsLIaF munIaF nUM vI irwDIaF iswDIaF pRdfn krvf cuwkI sI . prBfsL irsLI jI vI bhuq vwzy ividvfn aqy bRhm nUM jfnx vfly sn . ieh dony hI jIv Aus akfl purK rcnhfr vrft rUp jI dy prm Bgq sn . Auh bhuq hI kTn qpwisaf krdy aqy hr iewk jIv Au-wqy dieaf aqy qrs KFdy sn . ies BgqI puMn prqfp nfl Bry hoey mF-bfp dy Gr puwqr dy rUp ivwc Bgvfn ivsLvkrmf jI ny AunHF dI BgqI qoN pRsMn ho ky AunHF dy Gr af avqfr Dfiraf . ijvyN kljuwg ivwc hjLrq muhMmd jI awlf dy nBI bx ky afey . jIss jI rwb dy spuwqr bx ky afey . aqy isKI ivwc dws gurU jI ies qwpdI lukfeI nUM Tfrn vfsqy prmfqmf df srUp hI avqfr Dfr ky afey TIk iesy qrHF hI pihlF ies bRihmMz nUM bxfAux vfly Bgvfn ivsLvkrmf jI vI ipqf prBfs irsLI aqy mfqf Bvnf jI dy gRih ivKy afey sn . Bgvfn ivsLvkrmf jI df puwqr rUp ivwc drsLn krky mfqf ipqf jo pihlF hI Bgvfn akfl purK dy rMg ivwc rMgy hoey sI, Auh afpxy Gr afey Bgvfn rUp nUM qwk ky afnMd aqy pRym ivwc JUm Au-wTy . nwny muMny bflk rUp ivsLvkrmf jI ivwc AunHF nUM afpxf iesLt njLr afAudf aqy rfq idn hI afpxy bwcy ivwc Bgvfn df drsLn krky bVy KusLhfl rihMdy sn . ieh kfl sqXug df mwD smF sI aqy ivsLvkrmf ny dunIaF sfj ky afpxI lIlf hr QF iKlfrI hoeI sI .

Bgvfn ivsLvkrmf jI aMdr bfl rUp ivwc hI sfrIaF irwDIaF iswDIaF sn . swB kuwJ huMidaF suMidaF vI Auh sMsfrI mriXfdf nUM kfiem rwKx vfsqy sfry hI lwCx sfDfrn bwicaF vrgy hI krdy . jd Bgvfn ivsLvkrmf jI pMjf virHaf dy hoey qF pRBfs irsLI jI ny Aupnfien krvf ky gurU kuwl ivwc ividaf pRfpq krfAux vfsqy AunHF dy mfmy ibRhspq irsLI jI dy ividafly ivwc pVHn ibTf idwqf . ijs vyly ibRhspq jI ny bflk rUp ivsLvkrmf jI nUM afpxy iDafn nfl dyiKaf qF ies bfl aMdr AunHF nUM avqfrF vfly pUry gux njLr afAudy . Auh hoxhfr rwbI joq nUM afpxy ividafly ivwc ibTf ky bVI KusLI mihsUs krdy aqy socdy ik ieh bflk iewk idn myry ividafly df nfm rOsLn krygf . ivsLvkrmf jI bfl rUp ivwc hI pVHn nUM bhuq huisLafr sn . nfl dy ividafrQI hYrfn ho jFdy jd ivsLvkrmf jI pfT imldy sfr hI sfrf mUMh-jLbfnI sux idMdy aqy swB qoN pihlF hI pUrf nksLf bxf ky idKf idMdy . ieh avqfrF vflI hI gwl sI ik kdy Auh aMdr bYTy njLr afAudy aqy kdy Ausy vyly bfhr Kyzdy njLr afAudy . hmjmfqI ieh vyK ky hYrfn prysLfn ho jFdy kihMdy ieh qF huxy myry nfl bfhr Kyzdy sn aqy dUsrf kihx lwgdf nhIN Eey ieh qF huxy myry nfl aMdr bYTy pVHfeI kr rhy sn . aijhIaF GtnfvF nUM vyK ky sfry ividafrQI AunHF nfl bhuq ipafr krdy . AunHF ny QoVy hI smyN ivwc vydF aqy sLfsLqrF dI ividaf hfsl kIqI ijs kfrn gurU ibRhspq jI AunHF Au-wpr bhuq KusL rihMdy . AunHF ny afpxy ividafly nUM iewk svrg dy rUp ivwc bdl idwqf sI . bRhmcfrI ivsLvkrmf jI QoVHy hI smyN ivwc hI isLlpkrm, jwg krm, vyd ividaf, XuwD ivigafn, rfjnIqI, asqr sLfsLqr, inrmfx aqy AunHF dy pRXogF dy ZMg pUrI qrHF kMT kr gey . ivsLvkrmf jI hux kTn qpwisaf krky irsLI dI pdvI pfAuxf cfhuMdy sn . AunHF ny afpxy ivcfr ibRhspq jI nUM dwsy . hoxhfr bflk ivcfr sux ky gurU jI bhuq KusL hoey aqy ieh sfrI gwl afpxI BYx Bvnf aqy prBfsL irsLI nUM dwsI . ies Kbr nUM suxky mfqf-ipqf vI bhuq KusL hoey aqy afpxy lfzly puwqr nUM qpwisaF krn nUM Gwlx vfsqy mMn gey . gurU ibRhspq jI ny vI Drm AupdysL aqy asLIrvfd dy ky qoiraf . afp gurU jI nUM afqy afpxy mfqf ipqf nUM pRxfm krky jfx dI afigaf

mMg ky iswDy hI jMgl vwl cfly pf ley . irsLI dI pwdvI pf ky jd Auh vfps Gr prqy qF AunHF dy mfqf ipqf ny AunHF nUM gRihsQ mfrg apnfAux vfsqy pRyrnf kIqI .

Bgvfn ivsLvkrmf jI dI sLfdI brocn dI BYx pRlfdI dyvI nfl hoeI . pRlfdI dyvI ny afpxy pqI prmfqmf nUM afpxI sLrDf aqy syvf Bfvnf nfl bhuq KusL kIqf . AunHF df gRihsQ jIvn bVf hI mMglmeI bixaf . pRlfdI dyvI jI dI kuwKoN pMj spuwqr sRI mnUMdyv jI, mXfdyv jI, qbIsLtf jI, isLlpI jI, dyvgn jI aqy do DIaF ny jnm ilaf . aPsos hY ik gRMQf ivwc ivsLvkrmF jI dy puwqrF bfry hI igafn prfpq huMdf AunHF dIaF do DIaF bfry ieiqhfs cuwp hY .

mnUMdyv jI; mnUMdyv jI Bgvfn ivsLvkrmf jI dy swB qoN vwzy spuwqr sn . AunHF df ivafh afigrs irsLI dI spuwqrI kFcnf nfl hoieaf . mnUMdyv jI dy awgy 25 spuwqr hoey hn ijnHF ny sfry hI sMsfr dy kony kony ivwc jf ky ivsLv ividafly KolH idwqy aqy sfry hI sMsfr nUM isLlp ividaf, igafn ivigafn dI ividaf isKfeI . Xwg-krm, isLlp krm, KyqI bfVI dy sfDn dwsy aqy swB nUM swqXugI bxfieaf . mnUMdyv jI afp lohy dy kMm ivwc bhuq mfhr hoey hn ies krky hI luhfr kOm mnUMdyv jI dI bhuq pUjf krdI hY .

mXfdyv; Bgvfn ivsLvkrmf jI dy dUsry spuwqr hoey hn . pRBU jI ny AunHF nUM CotI Aumr ivwc vydF aqy sLfsLqrF, Dfrimk gRMQf dI sfrI hI ividaf pVHfeI . AunHF ny bRhmcfrIaf jIvn qoN bfad bhuq kTn qpwisaf kIqI , keI irwDIaF-iswDIaF pRfpq kIqIaF . Auh imRq sMjIvnI ividaf ivwc vI prvIn sn . AunHF iewk aMimRq df kuMz ricaf jo vI XoDf jMg ivwc mr jFdf, Auh ies aMimRq dy kuMz dy jl Cuhx nfl surjIq ho jFdf . Bgvfn ivsLvkrmf jI ny AunHF nUM bnfspqI ivigafn vrgI bhumulI ividaf vI isKfeI . ijsnUM awj kwl nUMbotnInUM (Botany) afKdy hn . hr iewk bnfspqI dI jVH, qxy, tfhxy, pwqy, rs, gUMd, sugMD aqy hor swB pdfrQF dI prfpqI krnI aqy AunHF dI vrqoN leI vwKo-vwKry ZMg nfl pRXogsLflf bxfeIaF . mXfdyv ny bnfspqI igafn nfl hI ies dunIaF nUM svrg bxf idwqf . mXfdyv jI dI sLfdI pfrfsr dI spuwqrI dyvI slocnf nfl hoeI . AunHF dy 16 spuwqr hoey hn ijnHF ny afpxy ipqf jI dy clfey hoey kMmF nUM cMgI qrHF clfieaf . mXfdyv jI dI cmqkfrI klf kOsLl aqy ruwK ivigafn dI qfrIP dI gvfhI sfry purfx idMdy hn . afp jI ny lkVI df kMm kIqf aqy dunIaF ivwc ies kfrj leI pRXogsLflfvF iqafr kIqIaF . qrKfx vIr AunHF dI pUjf bVI sLrDf nfl krdy hn .

qbIsLtf; Bgvfn ivsLvkrmf jI dy qIsry spuwqr hoey hn . gurU jI ny AunHF nUM igafn, iDafn aqy Xog dI Au-wcI qy suwcI iswiKaf isKfeI . qbIsLtf irsLI jI Aus smyN dy swB qoN sRysLt bRhm irsLI mMny gey sn . Xog ivrfg aqy guwJy bRhm igafn dy pUry bRhm irsLI hoey hn . ienHF ny sfrI dunIaF df ckr lf ky lokF nUM iinsfnIaq aqy rUhfnIaq sLkqI dy guwJy cmqkfr isKfey aqy idKfey sn . bRhm igafnI huMdy hoey Auh mMny hoey ivigafnk vI sn . AunHF ny DrqI ivwcoN nrm DfqF vI lwBIaF ijvyN qFbf, klI, iswkf, ijsq afid . AunHF ny vI keI pRXogsLflf iqafr kIqIaF aqy ienHF DfqF df rlgwz krky anykF nvIaF DfqF bxf idwqIaF . hux lok imwtI dy vrqxf aqy mUrqIaF dI QF qFby aqy ipwql dy vrqx aqy mUrqIaF bxfAux lwg pey . swB qoN hOlIaF DfqF nfl AunHF ny afkfsL ivwc Au-wzx vfly bfbfx iqafr kIqy . AunHF dI sLfdI kOisLk munI dI spuwqrI dyvI jYaMqI nfl hoeI . AunHF dy awigE 12 spuwqr hoey hn . AunHF spuwqrF ny afpxy dfdy aqy ipqf jI dy kfrjF nUM sfry jgq ivwc idnF ivwc hI PYlf idwqf . ipwql qFby df kMm krn vfly vIr irsLI qbIsLtf jI dI pUjf bVI sLrDf nfl krdy hn .

isLlpI jI; Bgvfn ivsLvkrmf jI dy cOQy spuwqr hoey hn . AunHF nUM lfz nfl qKsfvI swidaf jFdf sI . ivsLvkrmf jI ny ienHF nUM vydF dI ividaf bcpn qoN hI isKf idwqI sI . ivigafnk aqy klf kOsLl dI vI bKsLsL ienHf nUM kr idwqI sI . afp isLlp klf ivwc inpuMn ho gey . AunHF ny smuMdrF aqy phfVF dy sIinaF nUM Pol ky kImqI pwQr tolHx dI XukqI dI isKlfeI idwqI aqy hIry jvfhrfq suwcy moqIaF nUM lwiBaf aqy pwQrF dIaF dIvfrF bxf ky pwQrF dIaF hI CwqF iqafr kIqIaF . vwzy vwzy bhumuwly mMdr aqy mihl iqafr kIqy . isLlf ivigafn dy hor keI ivsLvividafly, XwgsLflfvF, pRXogsLflF dysL bdysLf ivwc bxfeIaF aqy sMsfr nUM isLlf isLlp dI isiKaf idwqI . Bgvfn ivsLvkrmf jI ny AunHF nUM iewk rsfiex bxfAux df ZMg dwisaf . ijs ivwc swKq qoN swKq pwQr nUM rsfiex GolF nfl igwlf krky mom vrgf kIqf jFdf sI . mn mrjLI nfl mUrqI bxf ky aqy iPr rsfiex GolF dI lyp krky mUrqIaF nUM sKq kIqf jFdf sI . rsfiex aqy isLlp dy imly-july pRXogF nfl bVy bVy pwQrF dIaF islF nUM pfxI Au-wpr qfr dyxf ienHF XogsLflfvF vfsqy mfmUlI kMm sI . isLlpI jI df ivafh BirgU irsLI dI spuwqrI krux jI nfl hoieaf . AunHF dy awgy 14 spuwqr hoey sn ijnHF ny afpxy ipqf aqy dfdy jI dy nfm nUM rfjigrI dy vDIaF nmUny iqafr krky sfry sMsfr ivwc rOsn kr idwqf sI . iewtF dy kMm krn vfly rfj vIr aqy jOhrI vIr irsLI isLlpI jI dI pUjf krdy hn .

dyvgn; ivsLvkrmf jI dy pMjvyN spuwqr hoey hn ijnHF nUM ivsLvgj jF ivsLvrUp nfl vI jfixaF jFdf sI . Auh bhuq hI suhxy-sunwKy aqy AnHF dy ichry Au-wpr nUrfnI joq Jlkfry mfrdI sI . swB qoN Coty spuwqr hox krky Bgvfn ivsLvkrmf jI ny AunHF nUM bhuq hI ipafr aqy lfz nfl vyd sLfsqr aqy igafn iDafn dI ividaf dI pVHfeI krvfeI . AunHF ny CotI Aumr ivwc irsLI aqy qpwsvI dI pwdvI hfsl kr leI . AunHF nUM isLlp krm dI vI bhuq mhIn ividaf isKlfeI geI . sony aqy cFdI ivigafn df kMm vI isKlfieaf igaf . DrqI ivwcoN sonf aqy

cFdI afid bhumulIaF DfqF pRfpq kIqIaF . sony cFdI nUM imwtI ivwcoN Cfnx soDx vfsqy bhuq vwzIaF vwzIaF pRXogsLflfvf iqafr kIqIaF . rfjy mhfrfijaF nUM qwKq bxf ky dyxf qy qfj bxf ky sMGfsn Au-wpr bYTf ky rfj iqlk lfAuxf AunHF df hI kMm sI . aijhf pRfhoqI kMm Bgvfn ivsLvkrmF jI dy sfry spuwqr hI krdy huMdy sn . ies krky AunHF nUM rfj pRohq vI ikhf jFdf sI . dyvgn jI ny bRhmcfrI jIvn qoN bfad jYimnI munI jI dI puwqrI cMidRkf nfl sLfdI krvf leI . AunHF df dUsrf nfm nUMqksLf irsLInUM vI sI . dyvgn jI dy 12 spuwqr hoey hn . Bgvfn ivsLvkrmf jI dy pMjF spuwqrF qoN pUry 79 poqry hoey sn suinafr vIr irsLI dyvgn jI dI pUjf krdy hn .

Bgvfn ivsLvkrmf jI ny pMj qwq ijvyN hvf, pfxI, awg, DrqI aqy afkfsL pYdf krky AunHF nfl mnuwK aMdr jfn pfeI hY . ivsLvkrmf jI ny pMj irsLI sfnig, snfqin, aYBUn, prqin aqy suprin pYdf kIqy hn . ienHf pMjF irsLIaF ny pMj vyd rcy hn . aqy ienHF pMjF irsLIaF ny hI nUMEmnUM nUM pYdf kIqf sI . ienHF pMjF irsLIaF dy nfvF kfrn hI pMcfl irsLI dI khfvq jwg ivwc msLhUr hoeI sI . irsLI dI pwdvI Aus mhFpursL nUM imldI sI jo gurU kul dy ividafly ivwc 25 jF 30 sfl ividaf pVHy aqy qpwisaf kry . swB ividaf ivwc BrpUr ho ky Dr, rfjnIqI, arQ sLfsLqr, asqr, hiQafr aqy klf ivigafn aqy jo gurU jI dy afid gRMQF ivwc Aucfry sLbd, slok, mMqrF dy arQ krky smJfAuxf aqy ismrn krn dI XukqI ies sMsfrI jIv nUM dwsdy sn aqy vsU dI pwdvI AusnUM imldI sI ijhVf iewkoqr sO irsLI bxf idMdf sI . Bgvfn ivsLvkrmf jI nUMprBfs vsUnUM jI dy hI spuwqr hoey hn . kuwl dunIaF Au-wpr isrP awT vsU hoey hn ijvy; Dr, Druv, som, aYh, ainl, anv, pRiqAUs aqy prBfs afid . Bgvfn ivsLvkrmf jI ny dyviqaF dI bynqI nUM mMn ky smuMdr nUM irVk ky 14 rqn kwZy ijvyN;

DMn dMnfqr, DYn, ihaf, kmlf,sMK, gujMd .

jihr, sLrf, mn, klp qur, rMbf, aMimRq, cMd ..

AuNJ qF sfrI dunIaF hI ivsLvkrmf vMsI hY ikAuNik pRmfqmf dI joq hr iewk ivawkqI aMdr jgdI hY pr ijnHF mhfn pursLF aMdr Auh afp afieaf hY Auh ijhVy vI ivsLvkrmf vMsI hoey hn AunHF df ijkr ieiqhfs awgy ilKy dI qrHF krdf hY . qryqf ivwc; sMkrf afcfrIaf, krdm irsLI jI, kpl munI jI, brbU rfjf, sdnvF irsLI jI, sUrj dyvqf, cMdrmf, isqfry, ieMdr dyvqf, awgnI dyvqf, hjLrq nUh, XsU eIsf jI,muhMmd sfihb jI, sLukrfq jI, sulymfn jI, hjLrq iebrfhIm jI, hjLrq mUsf jI, ddIj irsLI jI, vfXU dyvqf jI, irBU dyvqf jI,cmn irsLI jI, duafpr ivwc;ikRsLn Bgvfn jI, kljuwg ivwc; kvI pfnxI jI, iblfvl sDnf jI, sudfmf Bgq jI, BfeI lflo jI, imsl rfmgVHIaf dI ivwc BfeI hrdfs isMG jI, BfeI Bgvfn isMG jI, KLfn bhfdr jI, mhfrfjf jwsf isMG jI, BfeI suDfrn jI, BfeI sMmx qy mUsx jI,BfeI iBKfrI jI, BfeI rUp cMd jI, BfeI rfmf jI, BfeI mfDo jI, BfeI suwKf isMG jI sLhId, nl aqy nIl (not;-keI ieiqhfskfr nl qy nIl nUM ivsLvkrmf jI dy spuwqr dsdy hn pr Auh qF Bgvfn ivsLvkrmf jI dy qIsry spuwqr irsLI qbIsLtf jI dy ividafly dy pRmuwK ividafrQI hI sn), iswD purK cFgdyv jI afid .

ijvyN pihlF vI ilK afieaf hF ik jdoN jdoN dunIaF zfvF-zol hox lwgdI hY qF pRmfqmf afp ies DrqI Au-wpr avqfr Dfrdf hY . BfvyN hr mnuwK aMdr pRmfqmf dI joq hY pr bRhmf qoN lY ky gurU goibMd isMG jI qwk rwb afp iensfnI Bys ivwc srb-sLkqIvfn sI .

BfeI lflo jI ijnHF ny ies dunIaF ivwc ikrq nUM pRgt kIqf hY, AunHf bfry sRI gurU nfnk dyv jI Aucfrdy hn:

iqlMg mhwlf 1 ..

jYsI mY afvY Ksm kI bfxI qYsVf krI igafn vy lflo ..

pfp kI jMJ lY kfblhu Dfieaf jorI mMgy dfn vy lflo .

srmu Drmu duie Cip KloeO kUV iPrY prDfnu vy lflo ..

kfjIaf bfmxf kI gwl QkI agdu pVY sYqfn vy lflo .

muslmfnIaf pVihkqybf kst mih krih Kudfie vy lflo .

jfiq snfqI hoir ihMdvfxIaf eyih BI lyKY lfie vy lflo ..

KUn ky soihly gfvIaih nfnk rqu kf kuMgU pfie vy lflo .. pMnf 722, 723

gurU kfl ivwc iblfvl sDnf jI bfry gurbfxI ivwc Aucfiraf hY:

inrp kMinaf ky kfrny iek iBaf ByKDfrI ..

kfmfrQI suafrQI bfkI pYj svfrI ..

BfeI suDfrn jI gurU amrdfs jI dy gRih ivKy luhfrf kMm krdy huMdy sn . Auh ibafsf diraf dy iknfry Au-wpr lkVI dIaF pOVIaf lf idaf krdf sI . ikAuNky bfAulI sfihb ajy bxI nhIN sI ies krky sMgqF pfxI qoN vgYr bhuq aOKIaF huMdIaF sn . BfeI suDfrn jI bfry gur prqfp sUrj rfm 1 aMsU 58 ivwc iewk cOpeI drj hY .

cOpeI

iek luhfr qhF kfr krq hY . kfT dI pOrI su GVq hY .

jl ky inkt spq sO pfnf . lfie kfT ieh rcI mhfnf .

ijs qy jl suKfn hI lyXf . nfn pfn jo cfhy kryXf .

iqskI ikrq hyr gur pUry . sux drsLn bulfie hjLUry .

sux afies ky qq iCn afvf bzBfgI crnn isrnfvf (13)

iqs ky msqk Dr kr hfQf . mMqr siqnfm dIE nfQf .

sMq suDfrn nfm DirE iqh . pRfpq irdy pRkfsL lihE iqh .

syv prI sB Qfie qumfrI . bshu jfie ab gRih mJfrI .

ienHF sLbdf nfl hI mYN ies lyK nUM ieQy hI smfpq krdf hF . iPr kdy smF imlx Au-wqy ies lVI nUM awgy qoiraf jfvygf.

*****